Lời động viên “Em cứ thử đi” và bước ngoặt của chàng trai Bách khoa từng nghi ngờ chính mình

Một chiều muộn cuối năm 2025, trong phòng thí nghiệm Vi sinh vật ứng dụng, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội, khi nhiều sinh viên đã ra về, Lê Đức Anh - ngành Kỹ thuật Sinh học - K66 vẫn ngồi trước màn hình máy tính, chăm chú đọc từng dòng thông tin về học bổng Erasmus Mundus. Càng đọc, cậu càng thấy khoảng cách giữa mình và chương trình thạc sĩ danh giá của Liên minh châu Âu dường như quá lớn: Hồ sơ nghiên cứu nổi bật, ngoại ngữ tốt, kinh nghiệm quốc tế, định hướng học thuật rõ ràng... Những yêu cầu ấy khiến cậu nhiều lần tự hỏi liệu một sinh viên vừa tốt nghiệp ở Đại học Bách hoa Hà Nội có thực sự đủ sức cạnh tranh với hàng nghìn ứng viên trên toàn thế giới?

Khi ấy, Đức Anh đã định gập máy tính lại. Đúng lúc đó, TS. Nguyễn Thanh Hòa - giảng viên Khoa Kỹ thuật Sinh học, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội - đi ngang qua và nghe được những băn khoăn của cậu học trò. Cô chỉ nhẹ nhàng nói: “Em cứ thử đi. Không thử thì sao biết năng lực mình đến đâu!”.

Nhiều tháng sau, cái tên Lê Đức Anh xuất hiện trong danh sách nhận học bổng toàn phần Erasmus Mundus Bioceb 2026 - chương trình Thạc sĩ châu Âu về Kỹ thuật  Sinh học và Hóa học phục vụ nền kinh tế sinh học bền vững. Với Đức Anh, đây là kết quả của nhiều năm âm thầm tích lũy trong giảng đường, trong phòng thí nghiệm và trong chính những lần thất bại tưởng chừng rất khó vượt qua.

Chàng trai khối A00 bước vào thế giới vi sinh vật

Những năm cấp 3, Đức Anh học chuyên khối A00 với thế mạnh là Toán, Lý và Hóa. Sinh học khi ấy gần như là một vùng kiến thức xa lạ. Vì thế, ngày bước chân vào ngành Kỹ thuật  Sinh học (BF1), Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đức Anh không tránh khỏi cảm giác lo lắng khi xung quanh mình có rất nhiều bạn từng đạt giải học sinh giỏi Sinh học hay đã có nền tảng kiến thức vững vàng từ trước.
 

Nhưng rồi những bỡ ngỡ ấy dần được thay thế bằng sự hứng thú. Điều khiến Đức Anh ấn tượng nhất là cách các thầy, cô Bách khoa giúp sinh viên tiếp cận khoa học sự sống bằng tư duy của một kỹ sư. Trong các giờ học, tế bào không chỉ là một đơn vị sống nhỏ bé dưới kính hiển vi. Mỗi tế bào được nhìn nhận như một “nhà máy sinh học” thu nhỏ, nơi các enzyme, các con đường chuyển hóa hoạt động giống như những dây chuyền sản xuất được tổ chức chặt chẽ. Kỹ sư sinh học sẽ là người thiết kế, điều chỉnh và tối ưu hệ thống ấy để tạo ra sản phẩm mong muốn.

Cách tiếp cận đó giúp một sinh viên khối A00 như Đức Anh tìm thấy điểm mạnh của mình. Những kiến thức Toán, Lý, Hóa trở thành công cụ để cậu phân tích các hiện tượng sinh học một cách logic và hệ thống. “Bách khoa không dạy chúng tôi học thuộc lòng. Các thầy cô dạy cách hiểu bản chất của vấn đề và tìm lời giải cho nó”, Đức Anh chia sẻ.

Đó cũng là lý do cậu thường nhắn nhủ các học sinh đang quan tâm tới ngành Kỹ thuật  Sinh học rằng đừng quá lo lắng nếu mình chưa có nhiều kiến thức Sinh học ở bậc phổ thông. Điều quan trọng hơn là sự tò mò, tinh thần học hỏi và khả năng kiên trì trước những thử thách mới.
 

Bài học lớn bắt đầu từ những lần thí nghiệm hỏng

Bước ngoặt đáng nhớ nhất trong quãng đời sinh viên của Đức Anh đến vào năm thứ Ba, khi cậu được tham gia Phòng thí nghiệm Vi sinh vật ứng dụng. Tại đây, cậu lần đầu cảm nhận rõ sự khác biệt giữa việc học trên giảng đường và làm nghiên cứu thực sự.

Không còn những bài thực hành với quy trình đã được chuẩn bị sẵn. Sinh viên phải tự đọc tài liệu, tự xây dựng kế hoạch thí nghiệm, tự chuẩn bị hóa chất và tự chịu trách nhiệm với kết quả mình tạo ra.

Có những tuần, mọi việc diễn ra thuận lợi. Nhưng cũng có những tuần, toàn bộ kết quả phải làm lại từ đầu. Đức Anh vẫn nhớ cảm giác thất vọng khi mở tủ nuôi cấy và phát hiện mẫu thí nghiệm bị nhiễm khuẩn sau nhiều ngày chuẩn bị. Có những lần nhóm nghiên cứu dành hàng tuần để theo dõi một hướng thử nghiệm rồi nhận ra giả thuyết ban đầu chưa phù hợp.

Những thất bại ấy xuất hiện nhiều hơn thành công. Thế nhưng chính trong những ngày tháng tưởng như chông chênh nhất, Đức Anh lại học được nhiều điều nhất. Chàng trai BF1 học cách bình tĩnh nhìn lại từng bước đã làm, học cách đặt câu hỏi về nguyên nhân của sai sót và học cách kiên trì với những mục tiêu dài hạn.
 

Đồng hành cùng cậu trong quãng thời gian ấy là TS. Nguyễn Thanh Hòa và PGS. Phạm Tuấn Anh - những thầy, cô giáo tận tâm của Khoa Kỹ thuật Sinh học, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội. Một người hướng dẫn Đức Anh cách xây dựng và triển khai nghiên cứu thực nghiệm. Một người luôn đặt ra những câu hỏi khoa học buộc Đức Anh phải suy nghĩ sâu hơn về bản chất của vấn đề. Cậu dần làm chủ các kỹ thuật tiên tiến, từ việc phân lập, nuôi cấy vi sinh đến chiết tách DNA và sử dụng các công cụ tin sinh học (bioinformatics) để định danh đặc tính di truyền.

Điều quý giá nhất mà Đức Anh nhận được từ các thầy, cô vừa là kiến thức chuyên môn, vừa là thái độ nghiêm túc với khoa học, là sự trung thực với số liệu và tinh thần làm việc cẩn trọng của một người nghiên cứu.

Sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nền tảng chuyên môn tại Bách khoa Hà Nội kết hợp cùng chứng chỉ IELTS 7.5 mà Đức Anh chủ động đạt được từ sớm đã trở thành chiếc hộ chiếu vững chắc giúp cậu sẵn sàng bước vào môi trường học thuật toàn cầu. Đức Anh quan niệm rằng sự chủ động kiến tạo cơ hội chính là chìa khóa để đón nhận những vận hội lớn, bởi nếu thời cơ tới mà năng lực ngoại ngữ hay kiến thức chuyên môn chưa đạt chuẩn, cơ hội cũng sẽ trôi qua một cách đáng tiếc.

Mang khát vọng nâng giá trị hạt cà phê Việt Nam vào phòng thí nghiệm

Trong số các đề tài NCKH từng thực hiện, nghiên cứu về cà phê Robusta là công việc để lại nhiều cảm xúc nhất với Đức Anh.
 

Ý tưởng xuất phát từ một trăn trở rất gần gũi. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia xuất khẩu cà phê hàng đầu thế giới, nhưng phần lớn sản phẩm vẫn được bán dưới dạng nguyên liệu thô với giá trị chưa tương xứng. Đức Anh tự hỏi liệu công nghệ sinh học có thể góp phần tạo nên sự khác biệt hay không. Từ câu hỏi ấy, cậu cùng nhóm nghiên cứu bắt tay vào việc phân lập chủng lợi khuẩn Lactobacillus plantarum BKHTA và ứng dụng vào lên men hạt cà phê Robusta sau thu hoạch.

Những tháng ngày trong phòng thí nghiệm của Đức Anh trôi qua cùng hàng chục lần thử nghiệm và điều chỉnh. Khi các kết quả phân tích hóa học cho thấy hàm lượng những hợp chất tạo hương đặc trưng như caramel, hương bơ béo và vị chua thanh được cải thiện rõ rệt, cả nhóm đã vỡ òa trong niềm vui. Điều khiến Đức Anh hạnh phúc nhất chính là khả năng một ngày nào đó người nông dân có thể áp dụng những giải pháp tương tự để nâng cao giá trị nông sản ngay trên chính mảnh đất của mình.

Đề tài nghiên cứu này sau đó giành giải Nhất Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu khoa học, Đại học Bách khoa Hà Nội năm học 2024 - 2025. Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế và báo cáo tại Hội nghị khoa học ICA 2025 với Đức Anh là tác giả chính. Đó là lần đầu tiên chàng trai BF1 Bách khoa cảm nhận rõ rằng những ý tưởng xuất phát từ thực tiễn Việt Nam hoàn toàn có thể được cộng đồng khoa học quốc tế quan tâm.

Đức Anh cũng từng thực tập tại RETAQ - một trung tâm kiểm nghiệm hiện đại - để quan sát quy trình vận hành của phòng thí nghiệm đạt chuẩn ISO 17025, giúp cậu định hình rõ nét về triển vọng nghề nghiệp rộng mở của ngành trong tương lai.

Liên tiếp chinh phục hai học bổng danh giá châu Âu
 

Mùa hè năm 2025, Đức Anh nhận học bổng thực tập toàn phần tại Đại học Wyoming (Hoa Kỳ). 5 tuần làm việc tại Oakey Lab đã mang tới cho chàng trai Kỹ thuật  Sinh học nhiều trải nghiệm đặc biệt. Đây là lần đầu tiên Đức Anh được làm việc trong môi trường nghiên cứu quốc tế với những đồng nghiệp đến từ nhiều quốc gia khác nhau.

Trước khi lên đường, cậu từng có chút lo lắng. Nhưng khi bắt đầu tham gia các thí nghiệm về vật liệu Hydrogel, nỗi lo ấy dần biến mất. Đức Anh nhận ra những gì mình được học ở Bách khoa Hà Nội hoàn toàn giúp cậu thích nghi tốt với môi trường mới. Từ khả năng phân tích dữ liệu, tư duy khoa học cho tới kỹ năng thao tác trong phòng thí nghiệm, cậu đều có thể theo kịp nhịp độ làm việc của các đồng nghiệp quốc tế.

Chính trải nghiệm ấy đã mang lại cho Đức Anh một niềm tin rất lớn: Sinh viên Bách khoa Hà Nội hoàn toàn có thể đứng ngang hàng với bạn bè quốc tế nếu được trao cơ hội và chủ động nắm bắt cơ hội ấy. Đồng thời, đây cũng là khoảng thời gian giúp cậu tìm thấy niềm yêu thích đặc biệt với lĩnh vực vật liệu sinh học - hướng nghiên cứu sau này gắn liền với quyết định lựa chọn chương trình Erasmus Mundus Bioceb.
 

Năm 2026, Đức Anh liên tiếp nhận hai học bổng toàn phần danh giá của châu Âu: Học bổng Erasmus Mundus Bioceb (2026-2028) - Học bổng toàn phần trị giá 33.600 EUR cùng miễn 100% học phí và Học bổng ICP Connect (VLIR-UOS) - Học bổng toàn phần thạc sĩ ngành Công nghệ Thực phẩm tại Đại học KU Leuven (Bỉ), bao gồm sinh hoạt phí 1.400 EUR/tháng.

Sau nhiều cân nhắc, Đức Anh quyết định lựa chọn Erasmus Mundus Bioceb với chuyên ngành Vật liệu sinh học và Polymer tự nhiên. Những năm học sắp tới chàng trai BF1 Bách khoa sẽ tới Pháp, Estonia và Phần Lan, nơi quy tụ nhiều trung tâm nghiên cứu hàng đầu về kinh tế tuần hoàn, hóa học xanh và vật liệu sinh học. Chàng trai Bách khoa mong muốn nghiên cứu cách chuyển hóa các nguồn phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, trấu hay xơ dừa thành những vật liệu sinh học thân thiện với môi trường, những sản phẩm có thể phục vụ y học, chăm sóc sức khỏe hoặc thay thế nhựa dùng một lần.
 

Nhìn lại những năm tháng đã qua, Đức Anh luôn dành sự biết ơn đặc biệt cho môi trường đào tạo tại Khoa Kỹ thuật  Sinh học, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội. Chính nơi đây đã giúp một học sinh khối A00 từng bỡ ngỡ với môn Sinh học từng bước trưởng thành thành một kỹ sư sinh học có thể tự tin bước vào những môi trường học thuật hàng đầu thế giới. Và cũng từ nơi đây, cậu hiểu rằng thành công đôi khi bắt đầu từ một điều rất giản dị: Dám thử sức với điều mình chưa từng nghĩ là có thể.

Giống như lời nhắn nhủ của cô giáo Nguyễn Thanh Hòa vẫn luôn ở lại trong tâm trí Đức Anh: “Em cứ thử đi. Không thử thì sao biết năng lực mình đến đâu!”
 

* Hiện ngành Kỹ thuật Sinh học - BF1 tại Đại học Bách khoa Hà Nội mở ra nhiều cơ hội cho các sĩ tử với các tổ hợp xét tuyển đa dạng như A00, B00, D07 hay Kỳ thi đánh giá tư duy (TSA), tạo điều kiện để những học sinh giỏi khối tự nhiên vẫn có thể tỏa sáng trong lĩnh vực sự sống; * Xem chi tiết ngành Kỹ thuật sinh học - BF1 TẠI ĐÂY