Bách khoa Hà Nội có ngành học mới hiểu thấu hành vi tổ chức

Adam Grant, Daniel Kahneman hay Amy C. Edmondson là những học giả Mỹ và Israel nổi tiếng thế giới trong lĩnh vực nghiên cứu hành vi con người trong tổ chức. Những công trình của họ đã góp phần thay đổi cách doanh nghiệp tuyển dụng, lãnh đạo và xây dựng môi trường làm việc. Tại Việt Nam, lĩnh vực Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức còn khá mới, nhưng từ năm nay, Đại học Bách khoa Hà Nội bắt đầu đào tạo chính quy ngành này với mã tuyển sinh ED5, hướng tới chuẩn quốc tế và nhu cầu nhân lực đang gia tăng nhanh trên thị trường lao động.

Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với PGS. Lê Hiếu Học - Trưởng Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội - để tìm hiểu về cách tiếp cận đào tạo và triển vọng nghề nghiệp trong tương lai của ngành học mới ED5.
 

Doanh nghiệp thời AI: Hiểu con người trở thành lợi thế cạnh tranh mới

- Thưa PGS, trong bối cảnh chuyển đổi số và toàn cầu hóa, điều gì đã thúc đẩy Đại học Bách khoa Hà Nội mở ngành Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức (ED5) từ mùa tuyển sinh 2026?

* Trong bối cảnh chuyển đổi số và toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, các tổ chức và doanh nghiệp đang thay đổi sâu sắc về cách vận hành và quản trị con người. Khi trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tự động hóa ngày càng phổ biến, câu hỏi đặt ra không còn là “Công nghệ làm được gì?” mà là “Con người thích ứng ra sao?”. Sự dịch chuyển này làm nổi bật vai trò của Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang đối mặt với các vấn đề về động lực làm việc, quản trị hiệu suất, sức khỏe tinh thần nơi làm việc, văn hóa tổ chức và quản lý thay đổi. Trong khi đó, nguồn nhân lực được đào tạo bài bản về tâm lý học ứng dụng trong môi trường tổ chức vẫn còn hạn chế.

Là một đại học kỹ thuật – công nghệ hàng đầu, Đại học Bách khoa Hà Nội nhận thấy phát triển công nghệ cần gắn với năng lực hiểu con người trong tổ chức. Ngành Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức (ED5) được xây dựng theo định hướng kết hợp khoa học hành vi với khoa học dữ liệu, giúp sinh viên vừa hiểu tâm lý con người vừa có khả năng phân tích và ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Việc mở ngành từ mùa tuyển sinh 2026 nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực trong kỷ nguyên số, đồng thời góp phần hoàn thiện hệ sinh thái đào tạo của Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục theo hướng gắn kết công nghệ, đào tạo, quản lý và nghiên cứu hành vi con người.
 

ED5 trả lời câu hỏi: AI phân tích dữ liệu, ai hiểu con người?

- Thưa PGS, vì sao Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức ED5 được xem là một trong những ngành học của tương lai?

* Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức được xem là ngành học của tương lai bởi trong kỷ nguyên công nghệ và trí tuệ nhân tạo, lợi thế cạnh tranh bền vững của tổ chức nằm ở con người và cách con người làm việc cùng nhau.

Khi môi trường làm việc thay đổi nhanh chóng, các tổ chức cần những chuyên gia có khả năng hiểu động lực, hành vi, sức khỏe tinh thần, văn hóa và hiệu suất làm việc của đội ngũ nhân sự cũng như các yếu tố tác động đến những khía cạnh này. Xu hướng quản trị hiện đại đòi hỏi các quyết định về tuyển dụng, đánh giá năng lực, phát triển nhân tài hay thiết kế môi trường làm việc dựa trên dữ liệu và bằng chứng khoa học.

Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức là sự kết hợp giữa khoa học hành vi và phân tích dữ liệu nhằm giải quyết các vấn đề thực tiễn của doanh nghiệp và tổ chức. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, đây là lĩnh vực có nhu cầu nhân lực cao, có khả năng tạo tác động lớn và giữ vai trò quan trọng trong việc xây dựng những tổ chức hiệu quả, nhân văn và bền vững.

- Theo mô tả, ED5 được thiết kế theo hướng liên ngành, tích hợp tâm lý học với khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Cách tiếp cận này tạo nên sự khác biệt gì cho chương trình đào tạo tại Bách khoa, thưa thầy?

* Điểm khác biệt cốt lõi của ED5 nằm ở cách chương trình định vị rõ đây là tâm lý học ứng dụng trong môi trường tổ chức, dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Sinh viên học về hành vi con người, động lực làm việc, văn hóa tổ chức và sức khỏe tinh thần nơi làm việc. Bên cạnh đó, các em được trang bị năng lực đo lường và phân tích dữ liệu hành vi, sử dụng công cụ thống kê, khai thác dữ liệu nhân sự và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo và ra quyết định.

Lợi thế của Đại học Bách khoa Hà Nội là nền tảng kỹ thuật và hệ sinh thái công nghệ mạnh. Khi chương trình Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức đặt trong môi trường đó, sinh viên có cơ hội tiếp cận liên ngành thực sự - từ khoa học dữ liệu, quản trị đến công nghệ giáo dục và hệ thống thông tin.

Trong tương lai, những chuyên gia tâm lý có khả năng “nói ngôn ngữ dữ liệu” sẽ tạo ra giá trị vượt trội cho tổ chức. Chính cách tiếp cận tích hợp này tạo nên sự khác biệt của ED5 tại Bách khoa.
 

Từ “giải mã hành vi” đến thiết kế tổ chức

- Là chương trình chính quy chuyên sâu đầu tiên về Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức tại Việt Nam, ED5 mang theo những kỳ vọng gì trong việc phát triển nguồn nhân lực khoa học hành vi ứng dụng?

* Chúng tôi kỳ vọng ED5 góp phần hình thành một đội ngũ nhân sự làm chuyên môn về khoa học hành vi ứng dụng có nền tảng học thuật vững chắc, tư duy dữ liệu và khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn của tổ chức trong bối cảnh chuyển đổi số.

Hiện nay, tại Việt Nam, nhiều vị trí liên quan đến phát triển nhân sự, quản trị hiệu suất, đánh giá năng lực hay chăm sóc sức khỏe tinh thần nơi làm việc đang do những người chưa được đào tạo chuyên sâu về tâm lý học tổ chức đảm nhiệm. ED5 hướng tới việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong lĩnh vực này, giúp các quyết định về con người trong tổ chức dựa trên bằng chứng khoa học thay vì cảm tính.

Chương trình cũng tạo nền tảng cho các nghiên cứu liên ngành về hành vi trong môi trường làm việc, góp phần xây dựng những tổ chức hiệu quả, nhân văn và bền vững. Xa hơn, ED5 có thể trở thành hạt nhân thúc đẩy sự phát triển của khoa học hành vi ứng dụng tại Việt Nam và tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

- Thầy có thể cho biết triết lý đào tạo “Giải mã hành vi - Kiến tạo tổ chức” được thể hiện như thế nào trong nội dung và phương pháp đào tạo của chương trình?

* Triết lý “Giải mã hành vi - Kiến tạo tổ chức” được Đại học Bách khoa Hà Nội cụ thể hóa theo hai trục song hành: Hiểu con người ở chiều sâu khoa học và Ứng dụng hiểu biết đó để thiết kế, cải tiến tổ chức một cách có hệ thống.

Ở phương diện “Giải mã hành vi”, chương trình trang bị cho sinh viên nền tảng vững chắc về tâm lý học tổ chức, động lực làm việc, hành vi nhóm, văn hóa doanh nghiệp và sức khỏe tinh thần nơi làm việc. Bên cạnh đó là các học phần về đo lường, phân tích dữ liệu hành vi và phương pháp nghiên cứu định lượng.

Ở phương diện “Kiến tạo tổ chức”, sinh viên được đào tạo kỹ năng thiết kế các can thiệp như xây dựng chương trình phát triển nhân sự, thiết kế hệ thống đánh giá hiệu suất, cải thiện môi trường làm việc và quản lý sự thay đổi.

Phương pháp đào tạo chú trọng học qua dự án, tình huống thực tế từ doanh nghiệp, thực tập và nghiên cứu ứng dụng. Sinh viên được rèn luyện tư duy giải quyết vấn đề trong bối cảnh thực tế.
 

3 “vũ khí” giúp sinh viên ED5 bước vào doanh nghiệp hiện đại

- ED5 dành thời lượng lớn cho thực hành, dự án và thực tập doanh nghiệp. Điều này giúp sinh viên sẵn sàng gia nhập thị trường lao động ra sao, thưa thầy?

* Chúng tôi xác định ngay từ đầu rằng Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức là ngành học có tính ứng dụng cao. Vì vậy, chương trình ED5 dành nhiều thời lượng cho các học phần thực hành, dự án theo tình huống thực tế và các kỳ thực tập tại doanh nghiệp.

Thông qua các dự án học tập, sinh viên tiếp cận những bài toán cụ thể như phân tích mức độ gắn kết của nhân viên, xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực, thiết kế chương trình đào tạo nội bộ hoặc đánh giá sức khỏe tinh thần nơi làm việc. Các em phải thu thập và phân tích dữ liệu để đề xuất giải pháp phù hợp.

Các kỳ thực tập tại doanh nghiệp giúp sinh viên trải nghiệm môi trường làm việc thực tế, hiểu yêu cầu nghề nghiệp và rèn luyện kỹ năng quan trọng. Nhờ đó, sinh viên ED5 khi tốt nghiệp đã có kinh nghiệm thực tế và sẵn sàng gia nhập môi trường tổ chức chuyên nghiệp.

- Theo PGS, đâu là những năng lực cốt lõi giúp sinh viên ED5 tạo lợi thế cạnh tranh khi làm việc trong các doanh nghiệp và tổ chức hiện đại?

* Sinh viên ED5 có lợi thế nhờ 3 nhóm năng lực.

1. Khả năng hiểu và phân tích hành vi con người trong tổ chức, bao gồm động lực làm việc, hành vi nhóm, văn hóa doanh nghiệp và sức khỏe tinh thần.

2. Năng lực đo lường và phân tích dữ liệu hành vi. Các em được trang bị kiến thức về phương pháp nghiên cứu, thống kê và khai thác dữ liệu trong quản trị nhân sự.

3. Khả năng thiết kế các giải pháp cải thiện môi trường làm việc và nâng cao hiệu quả tổ chức.

Có thể nói một cách đơn giản, sinh viên ED5 bước vào thị trường lao động với 3 “vũ khí”: Hiểu con người, đọc dữ liệu và tạo ra thay đổi.
 

Nhiều vị trí việc làm mới đang chờ sinh viên tốt nghiệp ED5

- Nhiều thí sinh băn khoăn về cơ hội việc làm. PGS đánh giá thế nào về triển vọng nghề nghiệp của ngành Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức tại Việt Nam trong những năm tới?

* Khi nền kinh tế phát triển nhanh, các doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến yếu tố con người trong tổ chức như hiệu suất làm việc, văn hóa doanh nghiệp, sức khỏe tinh thần của nhân viên và các quy trình tuyển dụng chuyên nghiệp.

Nhiều doanh nghiệp đã hình thành các bộ phận phân tích hành vi nhân sự, phát triển năng lực nhân viên hoặc quản lý hiệu suất. Tuy nhiên, nguồn nhân lực được đào tạo bài bản trong lĩnh vực này tại Việt Nam vẫn còn hạn chế.

Các hãng tư vấn quản trị nhân sự, tổ chức nghiên cứu thị trường và các đơn vị đào tạo – phát triển tổ chức đang tìm kiếm chuyên gia am hiểu tâm lý tổ chức và có khả năng sử dụng dữ liệu để hỗ trợ ra quyết định.

Sự phát triển của mô hình làm việc từ xa và các tổ chức linh hoạt cũng mở ra thêm nhiều vị trí nghề nghiệp mới.

- Chương trình cho phép sinh viên lựa chọn hai định hướng chuyên sâu. PGS có lời khuyên nào để thí sinh lựa chọn định hướng phù hợp?

* Tôi thường khuyên các bạn học sinh đặt cho mình một câu hỏi rất đơn giản: Mình thích làm gì nhất? Thích làm việc với con người theo cách trực tiếp hay thông qua dữ liệu?

Nếu bạn tò mò về con người, thích quan sát hành vi, quan tâm đến cách một tổ chức vận hành và mong muốn tạo ra sự thay đổi tích cực trong môi trường làm việc thì ED5 là một lựa chọn đáng cân nhắc.

Trong tương lai, công nghệ tiếp tục phát triển nhanh nhưng con người vẫn là trung tâm của mọi tổ chức. Những ai hiểu hành vi con người và biết sử dụng dữ liệu để đưa ra quyết định sẽ có lợi thế lớn.

Chọn ngành cũng là chọn cách mỗi người muốn đóng góp cho xã hội. Nếu mong muốn góp phần xây dựng những tổ chức hiệu quả, nhân văn và bền vững, ED5 có thể là con đường phù hợp.

- Việc tiếp cận chuẩn năng lực quốc tế của Hiệp hội Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức (SIOP) mang lại lợi ích gì cho sinh viên?

Chuẩn năng lực của SIOP giúp chương trình đào tạo được xây dựng theo những năng lực cốt lõi mà thế giới công nhận như phân tích hành vi tổ chức, đo lường và đánh giá, nghiên cứu định lượng, tư vấn tổ chức và đạo đức nghề nghiệp.

Sinh viên được tiếp cận các chuẩn mực nghề nghiệp quốc tế, hiểu rõ những năng lực cần có để làm việc trong môi trường toàn cầu.

Chuẩn quốc tế cũng giúp hình thành tư duy chuyên nghiệp: làm việc dựa trên bằng chứng khoa học, tôn trọng đạo đức nghề nghiệp và sử dụng dữ liệu có trách nhiệm.
 

- PGS muốn gửi gắm điều gì tới các học sinh đang cân nhắc ED5 như một lựa chọn ngành học mới?

* Tôi muốn nhắn gửi các em rằng nếu bạn tò mò về con người, thích quan sát hành vi, quan tâm đến cách một tổ chức vận hành và mong muốn tạo ra sự thay đổi tích cực trong môi trường làm việc thì ED5 là một lựa chọn đáng cân nhắc.

Trong tương lai, công nghệ tiếp tục phát triển rất nhanh nhưng con người vẫn là trung tâm của mọi tổ chức. Những ai hiểu hành vi con người và biết sử dụng dữ liệu để đưa ra quyết định sẽ có lợi thế lớn.

Chọn ngành là chọn cách bạn muốn đóng góp cho xã hội trong nhiều năm sau này. Nếu mong muốn góp phần xây dựng những tổ chức hiệu quả, nhân văn và bền vững hơn, ED5 có thể là con đường phù hợp.
 

Những ngôi sao “đọc vị” hành vi tổ chức trên thế giới   Trên thế giới, nhiều nhà khoa học đã trở thành những gương mặt có ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực nghiên cứu hành vi con người trong tổ chức - nền tảng của Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức. Adam Grant - GS tâm lý tổ chức tại University of Pennsylvania (Mỹ) - nổi tiếng với các nghiên cứu về động lực làm việc, sáng tạo và văn hóa doanh nghiệp. Daniel Kahneman - Nhà tâm lý học hai quốc tịch Israel và Mỹ, được trao Nobel Memorial Prize in Economic Sciences năm 2002 nhờ những nghiên cứu có ảnh hưởng sâu rộng về hành vi ra quyết định của con người. Amy C. Edmondson - GS tại Harvard Business School, được biết đến với khái niệm “an toàn tâm lý” trong tổ chức - yếu tố quan trọng giúp đội nhóm học hỏi và sáng tạo. Các công trình của họ đã góp phần thay đổi cách doanh nghiệp tuyển dụng, xây dựng đội nhóm và thiết kế môi trường làm việc hiệu quả. Hiện nhiều tổ chức trên thế giới ngày càng chú trọng ứng dụng khoa học hành vi để cải thiện hiệu suất và trải nghiệm làm việc của nhân viên. Tại Việt Nam, ngành Tâm lý học Công nghiệp và Tổ chức (ED5), Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội định hướng đào tạo theo chuẩn quốc tế, hướng tới chuẩn bị nguồn nhân lực cho lĩnh vực đang phát triển nhanh này.